“ lliselrarken perijeemeh d flrrlaae 5000i r [îratis exemplaar. rrrrrrrggnyflyyuxrrrggcyrrr‘ c c 935%? . VLUGSCHRIFT No.1 ‘DIKELOEARKAN OLEH d Comité Boemipoetra GOENNA MERAJAKAN g PESTA SERATOES TAHOEN- i NJA KERADIAÄN NEDERLAND, BERDIRI DI BANDOENG, i „Als ik eens Nederlander was, . ‚d TERKARANG DALAM BAHASA BELANDA ' DAN MELAIOE OLEH R. M. SOEWARDI SÓERJANINGRAT, g: ‚ga t. N N N e: N N N N N a: N N E3 r N ï ‘1 EXXK C‘ 10 Uitgave van het Irilandsch Comité tot Herdenking ‘Í van Neêrlands Hohderdjarige Vrijheid, gevestigd te Bandoeng, ‘ ‘ Eerste Bandoengsche Publicatie Maatschappij. NAAMLOOZE VENNOOTSCHAP KAOEMMOEDA berpokok f10.000 terbagi djadí 0 1000 aandeel. Satoe aandeel harga f 10.10 > vMengeloearkanp soerat kabar harian. „KÀOEM MOEDA“ Hargania t3.—— boeat 3 boelane 0 Tarief advertentie mòerah esekali“. 0 Mintalah pertjontoan atau berlangganan. kepada À x N. V. Dagblad „KÀÛEM MOEDÀ" B ÀN D E N G. a Díoesahakan oleh Ànak Negeri í Tolonglah. 0 Iìíreceteuo‘ Hoofdredacteur, À. H. Wigniadisastrag ‚ f} v; v- . . ""'“ 3 "k A‘ V" 7 ’ _ i’ u \ r "ï ‘ ‘ . _:: \ , x : ‘ ' I ‚ , ‚ . l „E. ‘ „ .:‚ . ‘ ’- ‚ .. m _ ‚ / g x ‘ V . ‚ l ’ V .'„‚1 ‚ _ h t r ‘ __ ‚ ‚ ‚ ‚u 4 x ‘ . ‘ ‚ . « l - - w - ‘ ‘ ‚ \ l ‘ ‚u. Ik . ,5, i" ‚ ‚. l „L . ‚ » ' L ' - i’ 3M; i ' uuuu _ ‚„ — ' j‘ ‚ ‘ ‚ A1‘ . ‘ ‚ y . . ‘\ v Ü ‚ ‚ - k » p g (De Expres Melaioe) Ûnder redactie’ van D1.‘ Tiipto Màpndénlznoánémn. R‘ M‘ Soeward í LEGAAT PROF. DR. C. SNOUCK HURGRONJE met "een staf van uitg V } 1936 verschijnen. 1 . De Àbonnementsprìjs aal bij genoegzame‘ ‚ deelname f‘O.75eper maand‚„ f 2.25 per" " kwartaal bedragen. e ‚ í V Sluit bijtijds zeer voordeelige ‘advertentìije- Í abonnementen af. lWerft thans‘ 125915 n ‚Ä abonnees. SOERAT EDERÀN N0. 1. IIJIKA SMA NEDERlANEä... OLEH R. M. SOEWARDI SOERIANINGRAT. DLKELOEARKÀN OLEH Comité Boemìpoetra goena merajakan Pesg ta Seratoes Tahoen Keradjaän Belancla. DI BANDOENG. VLUGSCHRIFT N0. 1. M3 lll EENS In: WAS,..„ DOOR - R. M. SOEWÀRDI SOERJÀNINGRÀT. UITGAVE VAN HET lnlandsch Comité tot Herdenking Van Neerlands Honderdjaïíge Vrijheid. GEVESTIGD TE BANDOENG. Druk van de Eerste Bandoengsche Publicatie Maatschappij. iila saäa fieüerianüarm O L E I-I R. M. SOEWARDI SOERIÀNINGRÀT disalin kedalam bahasa Melajoe. Diantero soeratg kabar lagi dibikin propaganda boeat ame- ngadakan soeatoe pesta besar ditanah Hindia: merajakan selamat berdiri seratoes tahoen keracîjaän Nederland. Díboelan November jang akan datang genaplah satoe abad bilangannja, jang Nederland terlepas dari tindisan keradjaän lain, soeng- goehpoen hal Nederland ada djaoeh kallbelakangan dari be— brapa keradjaän lain, jang lebih lama mardahikanja. Maksoed Nederland hendak merajakan hari jang moelia itoe haroes sekali dipoedji. Boekankah hal itoe ada soeatoe tanda, bahwa orang Belanda sangat mehargakan tanah toempah darahnja, dimana masa dahoeloe pendoedoeknja ada menoendjoekkan gagah braninja? ‚ Memoeliakan harí itoe adalah soeatoe tanda, begimana gemboeng dada orang Belanda, apabila diïngatnja, scratoes tahoen soedah berdjalan jang toeroenannja dapat melepaskan tanah airnja darí tindih dan tindjelqan orang laìn dan dapat membangoenkan keradjaän sendiri. ‘ Bahwa soenggoelì moedah bagi saja menaksír ‚besarhatìnja orang Belanda masa ini, jang ada sernpat merajakan hari demikian 1noelíanja, kerna dsaja poen ada tjínta pada tanah ' air saja sebagai Belanda tjintakan Nederland. Betapakah konon rasanja, bagi orang jang ‘cjinta pada tanah toenìlpah darahnia, bila sempat merajakan ‘nari jang demikian moelia dan berharganjal Saja ingin sekalí, sesaät sahadja nlendjelma mendjadi sec» ——4‚—r rang Belanda, boekannja Belanda Staatsblad alias „Belandeu diapersamakan" melainkan Belanda sedjati, Belanda anak ta— nah Nederland, bebas dari pada sesoeatoe tjampoeran darah lain: . . . . . . . . . . . ‚Ach, betapakah riang hatikoe, apabila ke- lak diboelan November hari jang dinantimantikan itoe lahir- kedoenia! Betapakah soerak tampik saja melihat berkibarnja Sî’ Tigawarna, jang dihiasi diatasnja dengan kain Oranje! Tentoe sampai hilang soearakoe akan koenjanjikan lagoe „Wilhelmus" dan „Wien Neerlands bloed" apabila moe» sik tentera nanti berlagocnTentoe akan gemboeng dadakoe dan boengah hidoengkoe melihatkan keadaan jang rami itoe, sedang tida koeloepakan datang ke Geredja Nasrani‚ boeat memoehoenkan d0'a dari Toehan Iang Esa dan Maha AdiL. Maka akan saja pohonkan rahmat, soepaja kekal keradjaän Nederland, kekal pemerintahannja di Hindia Nederland, agar dapat tanah air saja menegoehkan toeboehnja dengan tenaga Hindìa. Maka akan saja persilakan semoea orang Belanda. jang ada‘ disini mengeloearkan Wangnja, boekan sahadja boe» at ongkos pesta, tapi perloe djoega boeat tentara laoet, jang koeat, sebagai tertera didalam tjita—tjitanja Minister Colijn, jang mana begitoe jakin beroesaha, soepaja Nederland kekal djadi keradjaän. Dan saja akan . . . . . . . . . ‚soenggoeh taïahoe» lah saja, begimana kelak "hendak berlakoe lagi, kalau saja. sekiranja Belanda sedjati. Hanja saja bisa pastikan bah— wa saja ta'kan enggan mendjabat boeatan kendati berapa-l poen beratnja, asal bersangkoetan dengan kemoeliaännja tanah. air sahaja jang koetjinta . . . . . . . . . ‚Nederlandl Hanja adalah soeatoe hal jang tida setoedjoe dengan fikiran saja. Kalau saja orang Belanda, sernoea hendak koelakoekan; pesta memoeliakan hari jang berharga itoe, hendak saja oesaha» kan soepaja seramabramainja . . . . . . tjoema satoe fatsal saja dja— oehi: Djanganlaìx hendaknja Boemi Poetera clitanah Hindia toe- roet bersoeka rajaì Tentoe koelarang rnarika itoe serta bersoeka» soekaän di pasta saja, dimana semoea bangsa Belanda memoeas» rnoeaskan hatínja- Saja berichtiar, rnenoelak marika itoe dari tem— pat keramian, soepaja djanganlah kelilìatan olehnja tjara begima- na boengahnja hatì kita waktoe mengingatkanhari‘lepasan dari fíndísan. r-‘SA-d Kalau saja Nederlander, saja berasa koerang sopannjazapm Íbila kita Nederlander membawa” Boemi Poetera toeroet ben soeka-soekaän dalam merajakan pesta jang ‘demikían, dimana kita berasa senang, jang kita lepas dari tindisan orang lain. Njata sekali jang kita tida mengendahkannja didalam negrinja sendiri. dimana kita selakoe jang memerintah memperlihatkan keboengahan sebab terlepas dari diperínfah.’ Sekarang lîgita bersoerak dan bertampik sebab mengíngatkan seratoes tahoen soedah lepas dari koengkoengan orang lain, sedang soerak— tampik ini dilakoekan dimoeka dan disertai oleh soeatoe bangsa; jang lagí didalam koengkoengan kita, Apa tidakkankita haroes berpikir‚ bahwa bangsa itoe poen‘ ada ingin poela sebagai itoe‘, jaitoe lambat laoen hendak melepaskan diri dari koeng— koengan lain bangsa? Tídakah rasanja marika itoe beringin poela pada soeatoe masa bisa bersoeka—raja mengadahkan pesta seperti kita sekarang? ' Bolehkah kita bersangka, bahwa segala perasaän dan fíkiran seger dari toeboeh marika itoe soedah toempoel dan padam, karena boeatan kita dalam l,‚mengasoehnja"? Kalau ada fiki— ran demikian pada kita, tentoe tersesat sekalí, sebab segala machloek, walaupoen begimana koerang peladjarannja, amat A bentji dan koerang ridlah pada diperintah. Kalau saja Belanda, tida nanti ‘saja memboeat pesta demi} kian roepa didalam negri, dimana’ pendoedoeknja tida koeberi sempat boeat lepaskan dirinja dari koengkoengan, Demikían djoega boekan sadja tida adil, tapi rasa saja koe— rang sopan‚ apabila díminta poela wang BoemiPoetera boeat oeroenan ongkos pesta. Soedah terang perhínaän jang clihas dapkan pada Boemi Poetera dengan pesta sematjam ini‚ tapí roepanja belon tjoekoep demikian: Wangnjapoen disoeroeh keloearkan poela. Soenggoehl Perhinaän tentang fíkiran, dan 'perhinaän atas kantongnja Kromol Apakah kiranja hasil pesta ini ditanah Hindia bagi Neden land? Kalau Nederland maoe oeraikan pertjíntaännja pada ta— nah toempah darahnja, maka tempat mengoeraikan ítoe ada salah sekali dipilíhnja, l-zerna disini ialah negri dalam koeng» koengan, Nederland tida mengendahkan orang disiní, kalau ‚_6‚_ demikian, ketjoeali kalau hal ini soenggoehz hendak mempen d lihatkanlgagabbtani sertaygembiranja sahadja pada raïat jang diperintahnja. Politiek demikian rasanja ada koerang segar. Dímana tanah Hindia lagi bergojang, sedang pendoedoeknja lagijberíchtiar dan baharoe sedan: dan" tídoernja, rasa hatisaja salah sekalí apabila Nederland memberí tjonto pada Boemi Poetera,‘ lezat tjita rasanja banjgsa jang seratoes tahoenlama» nja soedah bisa melepaskan diri dan’ koengkoengan orang lain. \Dengan tída sengadja Nederland boleh membangoenkan nafw soe Boenn‘ Poetera, sedang boleh djadí bertambah keras per» tjintaännjanëzkan rnelepaskan dlri dan‘ koengkoengam Dengan. tida sengadja seolah—olah Nederland berkata: „Líhatlah, Wa- hai Boemí Poetera, tjara begimana kamí meínget harí ke-l lepasan dan’ koengkoengan itoe. Betapa lezat tjita rasanja bangsa jang tida terperintahitoe! Ichtiarkan poelalah olehmoe sekalian mentjari kelepasan.‘ . . . ‚ . . Kalau nanti datang boelan November, Belandaz tetamoe ‘disiní soenggoeh ada mempermaínkan api didalam doenia po- litiek. Segala bahaja jang bísa tersebab oleh perboeatanitce, ia boleh pikoel sendírl. Walaupoerísaja oempamanja seorang Belanda . ‚ . . ‚ . tída nanti saja koeat memikoel tanggoengan sebagai ítoe. Kalau saja oempamanja seorangv Belanda, saja tjegah kera- maian íni. Nanti saja toelís antero soerat kabar, bahwa terse— sat maksoed mereka jang hendak memoeliakan harí jang ber- erti itoe ditanah Hindía, teristínuewa dídalam moesím iní, di- mana awan gelap berkoempal-koempal dan‘ Tímoer . . . . . Nanti saja toendjoekkan pergerakan anak Hindia dewasa ini pada bangsakoe, Tída nanti saja biarkan jang bangsa’ saja menghína demikian djalan dengan tida sengadja pada anak Hindía jang moelai sedar darí tidoernja dan moelai berasa bahwa ia ada kecljepit. Soenggoeh-soenggoeh! Segala tenaga akan saja koempoelkan boeat mentjegah perboeatan bangsa saja jang akan dilakoe— kannja nanti diboelan November, Ia . . . . . . . . kalau saja bangsa Belandal _.7‚._ Tapi . . . . . . ‚saja boekan Belanda, Saja tjoema seorangz * koelít hítam, anak darí tanah Hindia, djadjahan keracljaän Nederland. Djadi saja tida akan membantah maksoed Neden land jang leloeasa dìdalam djadjahannja, Kalau saja memban» tah, tentoe Nederland masjgoel pada saja, kerna adakah lajak, kalau saja tjampoerz moeloet selagidjoengdjoengan saja melakoekan sekehendaknja? Perboeatan mentjegah itoe boleh djadi diterima salah oleh Nederland, seolah-olah saja menghina. Itoe saja tída soeka‘, saja tida boleh; kalau saja ada seorang Belanda, tentoe saja tida soeka dan tida boleh djoega meng— hina pada bangsa lain, kendatipoen bangsaitoe tjoema bangsa jang terperintah. l r _ Kalau saja menghína pada Nederland, sarna djoega cle— ngan menghína pada Srí Baginda Radja. Boekankah itoe tída boleh, kerna saja raîat Srí Baginda, dan radja saja haroes saja sembah. > ltoelah sebabnja maka saja tida membantahl Tída, tida nanti membantah, melainkan saja toeroet ber» soeka raja pada pesta jang akan datang. Kalau nanti datang soerat edaran mínta oeroenan boeat ongkos pesta, saja toeroet ‘ memberi Wang, walaupoen dengan keloearan Wang itoe saja nanti kepaksa menarik ongkos dalam roemah tangga. Dan gadji saja jang tida berapa, saja akan keloearkan se» bahagian, karena wadjib bagi saja toeroet bersoeka raja, di— mana djoengdjoengan saja bersoekwsoekaän menginget hari kelepasan dirinja dan’ tindísan bangsa lain. Karena saja bang— sa terperintah jang lahir ditanah djadjahan Nederland íni. Nanti saja persílakan semoea bangsa saja akan toeroet bersjoeka» soekaän pada hari jang moelia itoe bagi djoengdjoengan ka— mi sekalian, karena walaupoen pesta itoe sematwmatakepoe- njaän orang Belanda, tapi waktoe itoe poen ada baik boeat memperlihatkan kesetiaän dan ketjintaän pada djoengdjoengan kita. Djadi ‘ kita ada sempat‘ memperlihatkan toendoek kita semoea pada Nederland. Alarigkah senangnja hati saja. Oen— toenglah saja boekan Belanda. Sehíngga itoelah dahoeloe kías sindiran. Sebagimana saja njatakan, wadjiblah bagí kami sekalian _.8„— ra‘iat djadjahan Nederland menoendjoekkan ichlas hati pada keramian jang diperboeat oleh djoengdjoengan kami, poen saja tida bantahi, kalau bangsa saja toeroet bersoeka—raja diwak— ’ toe pesta itoe.Tjoema jang mendjadi keberatan dihati saja dan dihati beberapa bangsa saja apa perloenja Boemi Peete- ra mengoeroen Wang boeat soeatoe pesta. jang tida kena me— vngena pada keadaänja‚ jang semata-mata dimoeliakan oleh Nederland sadja. Àpakah nanti hasilnja pesta jang kami toe- roet lmembangoenkan itoe bagi kami? Sama sekali ta'adal Paling banjak tjoema peringetan bagi ka— mi, bahwa „kami bangsa terperìntah, sedang Nederland tida ada ingetan boeat lepaskan koengkoengan itoe", selama toean Idenburg mendjadi’ Gouverneur Generaal ditanah Hindia. Djoega hasil pesta itoe tjoema peringetan bagi kami, bahwa manoesia itoe wadjib djoega memoeliakan hari, diwaktoe ia terlapas dari tindisan orang lain. Maka setoedjoelah saja dengen maksoed beberapa orang, bangsa saja dikota ini, sebegimana soedah didadarkan disoerat 'kabar Kaoem Moeda dan De Expres, dimana diseboetkan, bahwa disiní telah didirikan satoe Comité dari Boemi Poe— tera jang hendak mengoeroes tjara begimana kami toeroet meramikan pesta jang akan datang, Pada hari jang bererti itoe Comité jang terseboet hendak mengirim kabar kawat pada Sri Baginda Radja, oetjapan selamat. sekalian bermoe- hoen, dengen sangat soepaja ditjaboet fasal III R. R. dan soepaja lekas didirikan Indisch Parlement. Baiklah djangan saja perkatakan begimana kedjadiannjaini permoehdenan, apalagi permoehoenan ‘nomor doea. tjoema erti permoehoenan itoe sahadja soedah besar bagí kami se- ’ kalian. Boekankah permoehoenan sedemikian ada mengam doeng protest, fasal kami dihalangi mengadakan koempoelan jang membitjarakan politiek. Soeatoe bangsa sebagai Nederland jang sangat gemar akan ‘kemerdíkaän, dan dewasa ini hendak merajakan kemerdikaäm nja, tentoe akan mengendahkanpermoehoenan sebagai ini, Fasal permoehoenan Parlement Hindia, =itoelah ada {n84 „.9‚_‚ ngandoeng soeatoe keinginan, biar dapat soeara didalam ma— djelis. Besar djasanja bagi kami‘ boeat dapat soeara didalam pergaoelan bangsa jang memerintah kamijapalagisetelah kami _ moelai sedar dari pada tidoer jang njenjak. Àpabila ditilik keadaän anak Hindia djaman ini, tjara begímana ia bangoen dari tidoernja, maka haroes djoega dipikir, jang ra‘iat ini pada soeatoe masa tentoe bisa sarendeng dan achirnja meliwati djoengdjoengannja. Apa djadinja kelak, kalau empat poeloeh Vmillioen ra‘iat jang bergerak hendak mengobah nasib- nja, minta kebenaran dengan keras pada seratoes toean toean jang doedoek dí madjelis Tweede Kamer, jang diseboetkan Wakil Raïat dan berkoeasa mehitam—memoetihkan keadaä tanah Hindia? l VÀpa nanti kebenaran itoe baharoe diberi, kalau arang jang panas itoe sekoetika menjala mendjadi api besar jang berbahaja? . . ‘ Kalau ditilik keadaän sekarang, dimana Pamerentah Tinggi dengan setengalysetengah hati baharoe memikirkan satoe perkoempoelan Wakíl Djadjahan jang tentoe akan dipílihdari orang—orang jang dísoekai oleh pemerintah sadja (Koloniale Vertegenwoordiging), djadi boleh dioempamakan dengan keadaän Gemeenteraad. maka djabatan Comité jang terseboeti diatas‚ jang beroesaha mínta Parlement Hindia, sangatlah berat dan pentingnja. l Roepanja Comité dengan sengadja memilih haríjang moelía itoe boeat menjampaikan permintatän jang demikian pentingnja ‚ kebawah tapakan Sri Baginda Radja. , . . . . . . . pada hari jang i dimoeliakan orang Belanda, diwaktoe ia mengingatkan ge— nap seratoes tahoen lepas dari tindisan orang lainl Kalau dipíkir diamatwamati keadaan ini, benar soenggoeh taksiran saja diatas‚ bahwa banjak bahaja dari pada faedah bagiNe— derland pesta sematjam ini diadakan di Hindía. Permintaän Comité itoelah satoe boekti jarig pertama, bahwa hatiBoemi Poetera ada koerang senang‚ sedangypermintaän jang seberat itoe boleh díoempamakan soeatoe protest djoega. Comité meminta perobahan nasib empat poeloeh millioen raïat jang ‚lagi dalam koengkoengan Nederland, pada hari Nederland itoe besoekarajal Boekankah besar ertinja jang demikian? lO—— Sekali lagi: Kalau saja seorang Belanda, sekaliakalitida koe—« biarkan bangsakoe memperboeat pesta demikian „roepa d1da— u lam negri ini, jang lagi dalam koengkoengannja. Terlebih da» — ‚a hoeloe rajat jang terkoengkoeng itoe diberi kemerdikaän, ba— ‚haroeìah rajakan hari kemerdikaän kita sendiriî \ Als ik eens Neder anier was , . DooR N “ R. M. SOEWARDI SOERIÀNËNGRÀT. in courantemartikelen wordt thans ten overvloede het denkbeeld gepropageerd, om een groot feest hier in Indië‘ te houden; het, eeuwfeest van Neerlands Vrijheid. Het mag voor de inwoners Van deze landen niet ongemerkt voorbij gaan, dat het in de komende maand November juist honderd jaren zai zijn geweest, dat Nederland een koninkrijk werd en de. , Nederlanden een onafhankelijke natie vormden, al stond het als zoodanig ookrachteraang in hettgelid der-mogendheden. Uit een oogpunt van redelijkheid valt inderdaad veel te zeggen voor deze aanstaande viering van een nationale ge— beurtenis, Immers pleit dat alleen voor de vaderlandslíefde der Nederlanders, voor hun piëteit jegens het land, waar eens hun voorvaderen heldendaden verrichtten, De herdenking zal zijn een uitdrukking van hun gemoed van trots, dat een eeuw geleden het aan Nederland gelukt was, het vreemde over» heerschingsjuk af te schudden en zelf een natie te vormen, Ik kan mij gemakkelijk in den gemoedstoestand indenken van den Nederlandschen patriot van thans, wien het gegeven is zulk een jubileum te vieren. Want ook ik ben patriot, en, gelijk de Nederlander van zuiver nationale richting zijn Vaderland lief heeft, zoo heb ook ik mijn. eigen Vaderland lief, meer dan ik zeggen kan. VVat eenivreugd, wat een genot zal het wezen een natioá ._12._‚ malen dag van zoo groot gewicht te kunnen herdenken. Ik ‘wilde, dat ik voor een oogenblik Nederlander kon wezen, niet een Staatsblad-Nederlander,«doch een zuiver onvervalschte ‚zoon van Groot Nederland, geheel vrij van vreemde 'smetten. Wat zou ik dan jubelen als straks in November de lang verbeide dag komt, de dag der vrijheidsfeesten. Wat zou ik dan juichen bij het vrijelijk zien wapperen der Nederlandsche vlag met het strookje Oranje daarboven. ÌIk zou tot heesch wordens toe medezingen het „Wilhelmus" en het „Wien Neerlands bloed", als straks de muziek zou inzetten. Ik zou verwaand kunnen zijn van al die mani— festaties, ik zou God danken in de christelijke kerk voor zijn goedheid, ik zou een wensch, een smeekbede ten hemel zenden om 't behoud van Neerlands macht, ook in deze Koloniën, opdat ähet ons mogelijk zou blijven, onze groot— heid te handhaven met deze kolossale macht achter ons Ik zou alle Nederlanders hier in Insulinde vragen om finan— cieelen steun, niet alleen voor het feest zelf, doch ook voor «devlootplannen van Colijn, die zoo ijverde voor het behoud ‘van Neerlands onafhankelijkheid, ik zou ‚ . ‚ . . . . . . . . . . . . . ik weet waarlijk niet, wat ik dan verder zou doen, als ik Nederlander was; want ik zou tot alles in staat zijn, geloof ik. Neen, toch nietl Als ik Nederlander was, zou ik nog niet ‘tot alles in staat zijn. Ik zou inderdaad wenschen, de komende onafhankelijkheidsfeesten zoo uitgebreid mogelijk te organi— seeren, doch ik zou niet willen, dat de inboorlingen dezer landen aan die herdenking mee deden, ik zou hen verbieden mee te jubelen bij de festiviteiten, ik zou zelfs het feest— ‘terrein wenschen af te zetten, opdat geen inlander wat zoude kunnen zien van onze uitgelaten vreugde bij deze herdenking van onzen vrijheidsdag. ‘Daar ligt, dunkt me, zoo iets van onwelvoegelijkheid in, het’ lijkt me zoo ongegeneerd, zoo ongepast, indien wij —ik ben nog altijd Nederlander in verbeelding——den inlander laten mede juichen bij de herdenking ònzer onafhankelijkheid. Wij kwetsen hen eerstens in hun fijn eergevoel, doordat wij hier in hun geboorteland, waar wij overheerschen, onze eigen ————13_ vrijheid herdenken. Wij jubelen thans, omdat we honderd jaren geleden verlost werden van een vreemde heerschappij, en dit alles zal nu plaats hebben ten aanschouwe van hen, die nu nog steeds onder onze heerschappij staan. Zouden wij niet denken, dat die arme geknechten ook niet snakten naar het oogenblik, dat ze evenals wij nu, eenmaal zulke feesten zouden kunnen vieren?! Ûf meenden wij soms, dat wij door onze lang doorgezette, geestdoodende fnuik-politiek. den inboorlingen alle menschelijke zielsgevoelens hadden ge» dood? Dan zouden wij toch zeer zeker bedrogen uitko- men, Want zelfs de onbeschaafdste volken verwenschen allen Vorm van overheersching. Als ik Nederlander was, zou ik dan ook geen onafhankelijkheidsfeest vieren in een land, waar wij het volk zijn onafhankelijkheid onthouden. Geheel in de lijn van dezen gedachtengang is het onbillijk niet alleen, maar ook ongepast, om de inlanders te doen bij» dragen ten bate van het feestfonds. Beleedigt men ze reeds door ’t idee der feestelijke herdenking zelf van Neerlands vrijheid, thans maakt men ook hun beurzen ledig. Voorwaar > een moreele en stoffelijke beleediging! Wat denkt men toch met al dat feestgevier te kunnen be— reiken, hier in Indië? Àls het een uiting van nationale vreugde moet beduiden, dan is het wel onverstandig, om het hier in. een overheerscht land te doen. Men stoot het volk hier voor het hoofd. Of wil men daarmede een grootheids—betooging in politieken zin? Dan moet zulke politiek al zeer onpolitiek Wezen. Vooral in deze tijden, waar het Volk van Indië bezig is zich te vormen en nog in een slaapdronken periode van ontwaking verkeert, is het een tactische fout, om dat volk het voorbeeld te geven, hoe het eventueel zijn vrijheid moet vieren. Men prikkelt zoo de hartstochten, men ontwikkelt onbewust den vrijheidszin, de hoop op een komende onafz hankelijkheid. Zonder opzet roept men het inlandsche volk toe: „Kijkt, menschen, hoe wij onze onafhankelijkheid herden— ken; hebt de Vrijheid lief, want het is een waar genot, om een vrij volk te ‘wezen, vrij van alle overheerschíngl" Als de maand November dezes jaars Voorbij zal zijn, zul» —l1<1;_. Ien de Nederlandsche kolonisten een politiek waagstuk heb- ben uitgehaald. De risico zij dan op hun rekening. Ik zou ‘de verantwoordelijkheid niet Willen dragen, ‚al was ik ook een Nederlander. Als ik Nederlander was, nu op dit moment, dan zou ik protesteeren tegen het denkbeeld dezer herdenking. Ik zou in alle couranten schrijven. dat het verkeerd is, ik zou mijn mede—kolonisten waarschuwen, dat het gevaarlijk is in dezen tijd vrijheidsfeesten te houden, ik zou alle Nederlanders af— raden, om het ontwakende, vrijmoedig geworden volk van Neêrlandsch lndië voor het hoofd te stooten en het mogelijk tot brutaliteit te brengen. Waarachtig, ik zou protesteeren met alle kracht, die in me is. Doch . . . . . . ik ‘ben geen Nederlander, ik ben slechts een bruine zoon Van dit tropisch land, een inboorling van deze Nederlandsche Kolonie, en daarom ook zal ik niet protesteeren. Want als ik protesteerde, zou het mij kwalijk worden ge— nomen. Ik zou immers het Nederlandsche Volk, dat hier in mijn land regeert, beleedigen en van mij afstooten. En dat wil ik niet, dat mag ik niet. Als ik Nederlander was zou ik immers het inlandsche volk niet voor het hoofd willen stooten?! Ook zou men mij brutaal kunnen noemen tegenover Hare Majesteit, onze geëerbiedigde Koningin, en dat zou onvera geeflíjk zijn, want ik ben Haar onderdaan, die Haar steeds trouw moet blijven, l En daarom protesteer ik nietl Integendeel, ik zal aan de feesten deelnemen. Als straks een collecte wordt gehouden, dan zal ik mijn bijdrage doen, al moest ik daardoor mijn huishoudelijke begrooting tot op 'de helft terug brengen. Het is mijn plicht als inlander Van Neerlands Kolonie, om den onafhankelijkheidsdag van Ne— derland, het land van onze meesters, met luister mede te „herdenken. Ik zal mijn landgenooten en medewnderdanen Van het koninkrijk der Nederlanden allen vragen, om aan 't feest deel te nemen, want al is dat feest Van zuiver Neder- landsche beteekenis, dan nog hebben we daarin de beste gelegenheid, om onze trouw en ons medevoelen aan Nederland —«l5_. te betuigen. Àlzoo zullen we houden een „aanhankelijkheids- demonstratie". Wat een genot zal het mij wezen. Goddank, dat ik geen Nederlander ben. Alle ironie terzijde thans. g Zooals ik in den aanhef van dit opstel reeds gezegd heb, pleit het meervermelde 100—jarig jubileum van Neerlands onafl hankelijkheid voor de overal zoo hoog verheven trouw aan het vaderland, in ons geval van de Nederlanders. Ik gun dezen dan ook ten volle de vreugde, die ze zullen genieten Van hun nationale herdenking. Wat mij en velen mijner land— genooten echter tegen de borst stuit, is hoofdzakelijk het feit, dat thans weder ‘de inlanders hebben mede te betalen voor een zaak, die hun niet het minst aanbelangt. Wat zal het feest, dat wij helpen tot stand komen, ons wel brengen? Niemendal, hoogstens een herinnering aan ons adres, dat wij ‘ geen Vrij volk zijn en dat „Nederland ons nimmer onafham kelijkheid zal schenken", voorzoolang althans de heer Idenburg de landvoogdij blijft voeren, en dan —— raar toch — de les, die wij uit de feesten zullen trekken: dat het n.l. een plicht moet zijn van een ieder, om den dag der onafhankelijkheid» verklaring zijns volks op waardige wijze te herdenken. Ik voel dan ook veel meer voor het denkbeeld, dezer dagen het eerst in het inlandsche dagblad „Kaoem Moeda" en in „De Expres" ontvouwd, om te Bandoeng, vanwaar het idee der herdenking is uitgegaan en waar ook het hoofdcomite gevestigd is, een commissie, van ontwikkelde inlanders te vormen, welk lichaam op den dag der herdenking eenvtele— gram van gelukwensch aan de Koningin zal zenden, waarbij echter tevens aangedrongen wordt op de buitenwerkingstelling van artikel lll R. R, en op spoedige instelling van een Indisch Parlement. Het resultaat van het verzoek——vooral wat betreft het laatste gedeelte daarvan —— laat ik liever buiten beschouwving; de beteekenis daarvan alleen kan ons reeds van groote waarde zijn, Houdt zulk een verzoek niet reeds een protest in zich, dat ons, ten ‘eerste, alle recht wordt en blijft onthouden om over politieke zaken te spreken, dat ons m; a. w. alle „vrijheid" \ 4.16,... op, dat gebied is ontzegd? Een vrijheidlievend volk als het Nederlandsche, dat thans zijn vrijheidsfeesten gaat houden, moet zulk verzoek wel billijkerr. VVat de instelling van het parlement aangaat, daaruit. spreekt ten duidelijkste de innige wensch, om, coút.‘ que coût, een stem in het kapittel te hebben. Dit is dan ook zeer noodig. Waar uit de manier van ontwaken Van het Indische volk genoeg» zaam kan blijken, dat de emancipatie met bizondere snelheid voortschrijdt, daar mag zeker worden gedacht aan de mogelijk— heid‚ dat dit nu nog overheerscht volk op eenmaal zijn meester over het hoofd zal groeien. Wat dan, als veertig millioen goed ontwaakte menschen verantwoording komen eischen van dat honderdtal, dat de Tweede Kamer moet vormen en een volksvertegenwoordiging wordt genoemd? Wil men dan liever te elfder ure kapituleeren, als de crisis daar zal zijn? Het klinkt een beetje wonderbaar, dat het meergemeld comité om een parlement zal vragen. Terwijl door de Regee— ring slechts schoorvoetend wordt te werk gegaan tot creëering eener koloniale Vertegenwoordiging, waar hoogstwaarschijnlijk enkel uitgezochten door de Regeering worden benoemd als onze (z.g.) afgevaardigden in dien (z.g.) kolonialen raad»——vide gemeenteraden! —komt daar het comité in galop aan met een geìveldig voorstel, niets meer of minder dan een Indisch parlement. . Blijkbaar heeft het Comité slechts het oog gehad op het pro— test, in dat voorshands niet in te willigen verzoek vervat, en minder op het resultaat daarvan. Merkwaardig is het immers dat juist op den dag, dat Nederlanders hun vrijheidsdag her— denken, het Comité komt aanwaaien bij de koningin, om de opheffing te verkrijgen van de absolute heerschappij van Neder- land over een volk Van Veertig millioen zielen. l ziedaar, nu reeds, de invloed van het denkbeeld der her— denkingl Neen, voorwaar, als ik Nederlander was, ik zou nimmer zulk jubileum willen vieren hier in een door ons overheerscht land. Eerst dat geknechte volk zijn vrijheid geven, dan pas onze eigen vrijheid herdenken. hsehingga ‘i kali. ÈjIlMIïÉ BIJEMIPIJETRA “goena merajakan Pesta ‘Seratoes tahoennja Keradjaän Nederland, berdiri di BANDOENG. l Maksoednia: i ‘ t ‘l, Hendak berdaja oepaja, akan mendapat diijaboet- nia art. 111 R. R.‚ jaÍni larangan negriltentang hal Politiek. j i > ' 2. Hendak, berdaja oepaja, akan mendapat Parleá i mem Hindìa, ja'ni: Madjelis Oetoesan Raïat. Saban-saban maka Comité mengaloearkan Vlug- ‘ Schrift, (karangan-karangan jang bergoena tentang per— gerakan terseboet dalam maksoed di atas tadi). 5000 boe— koe tíap—tiap kali akan disebarkan dengan pertjoema. I hnekne ianu oditjitakandah harga f 0.25, Boleh djoega orang berlangganan boeat ‘i boekoe rsekali dengan, mengirimkan f ‘l.—— „ . ‚ Setiap boekoe. keloear, teroes dikirimkan kapadanja Wang derma di lerima lengen sjuekuer! (Perhitoengan wang pendapatan akan di moeat di K A 0 E M M O E D A. Bantoelah, Boemipoetral ‚ * lngatlah akan kebangsaän. Secr. , Thes. Comité : n, M. SÍJEWARIJI SÜERJANINERAÏ, BANDOENG.