Collectie Christiaan Huygens

Collectiebeschrijving gemaakt door:

André Bouwman, 2007

Digitale versie:

Peter Verhaar, 2007

Versie update:

Titel:	Collectie Christiaan Huygens
Herkomst:	Huygens, Christiaan (1629-1695)
Omvang:	52 nummers
Korte samenvatting:	Wetenschappelijk archief van Christiaan Huygens (1629-1695), wis- en natuurkundige, met gebonden handschriften (werkboeken) en losse papieren op het gebied van astronomie, mechanica, wis- en natuurkunde en muziek, alsmede correspondentie en geannoteerde boeken.
Abstract:	Scientific archive of Christiaan Huygens (1629-1695), mathematician and physicist, consisting of notebooks and loose sheets with texts in the field of astronomy, mechanics, mathematics and music, as well as correspondence and annotated books.
Instelling:	Universiteit Leiden
Bewaarplaats:	Universiteitsbibliotheek Leiden, Bijzondere Collecties

Herkomst en verwerving

Biografie

Christiaan Huygens werd op 14 april 1629 geboren te 's Gravenhage, als zoon van Constantijn Huygens, secretaris en adviseur van stadhouder Frederik Hendrik, prins van Oranje en tevens dichter, en Suzanna van Baerle. Huygens werd te 's-Gravenhage door privé-leraren onderwezen in de kunsten en wetenschappen. Op 12 mei 1645 schreef hij zich in aan de Leidse Universiteit, waar hij rechten en wiskunde studeerde. Hij ontving onder meer onderwijs van Frans van Schooten Jr, die in LeidenNederduytsche Mathematique onderwees. Huygens' eerste wetenschappelijk publicaties waren op het gebied van de wiskunde, en deze vestigden al spoedig Huygens' naam als een van de meest vooraanstaande wiskundigen van zijn tijd. Huygens legde zich hiernaast toe op het slijpen van lenzen, en bewees zijn capaciteiten op het gebied van de sterrenkunde na zijn ontdekking van een satelliet rond Saturnus. Deze ontdekking is door hem beschreven in De Saturni Luna observatio nova en Systema Saturnium. Eveneens was hij de uitvinder van het slingeruurwerk in 1656, dat hij beschreef in zijn Horologium (1658). In september 1665 werd Huygens uitgenodigd om zich als lid van de Academie Royale des Sciences te vestigen in Parijs. Hij was daar werkzaam tot 11 september 1681. Tijdens zijn leven heeft Huygens zijn correspondentie met geleerden en zijn wetenschappelijk werk met zorg bewaard. Nadat in 1694 zijn werkkracht sterk achteruit was gegaan overleed Christiaan Huygens op 8 juli 1695.

Verwerving

Enkele maanden voor zijn dood – "overdenckende de seekerheijt des doodts, de onseeckere tijd ende uyre van dien" – had Huygens zijn testament opgesteld. Een groot deel van zijn wetenschappelijke papieren vermaakte hij aan de Leidse universiteit en hij bepaalde tevens dat de hoogleraren De Volder (Leiden) en Fullenius (Franeker) enkele geschriften eruit zouden uitgeven, tegen een vergoeding van duizend gulden elk. Daarmee toonde Huygens zich sterk bewust van de wetenschappelijke waarde van zijn papieren. Zijn bibliotheek werd nog in Huygens' sterfjaar door Moetjens in Den Haag geveild (Catalogus [...] librorum [...] Christiani Hugenii 1695). Een deel van de papieren werd gevoegd bij de nalatenschap van Constantijn Huygens (1596-1687) en bleef bijeen in de familie tot 1785. Daarna raakten ze verspreid. Belangrijke aanvullingen op de Leidse Huygenscollectie zijn de schenking A.J. Royer (1809) en de schenking van manuscripten en kladbrieven van Christiaan en van 2000 brieven van diens vader Constantijn (1596-1687) door het Koninklijk Huis (1823). Nadien zijn nog enkele stukken verworven, nummers 41-48 in de periode 1869-1906, nummers 49-52 na 1932. HUG 51 bestaat geheel uit aantekeningen van de editeurs van de Oeuvres complètes.

Informatie over de verwerving bevindt zich in het bibliotheekarchief (BA1, inv. L 2); vgl. ook Molhuysen 1920.

Toekomstige aanvullingen

Er worden geen toekomstige aanvullingen verwacht.

Inhoud en samenstelling

Specificatie inhoud

De collectie bevat gebonden handschriften (werkboeken) en losse papieren op het gebied van astronomie, mechanica, wis- en natuurkunde en muziek, alsmede correspondentie en enkele geannoteerde boeken. In de foliobanden kunnen vaak de eerste schetsen en ontwerpen van verhandelingen en uitvindingen worden teruggevonden.

Bewerking

De door Huygens in 1695 gelegateerde handschriften zijn voor het eerst beschreven in de Leidse bibliotheekcatalogus van 1716. Geel (1852) beschrijft slechts een deel van de schenking door het Koninklijk Huis (alleen de correspondentie, samen met de correspondentie uit Christiaans legaat) en gaat geheel voorbij aan de stukken gelegateerd door A.J. Royer. De Catalogus compendiarius (1932) bevat een beknopt overzicht van de Huygenspapieren.

Al in 1703 werden door B. de Volder en B. Fullenius een aantal traktaten uit Huygens' papieren gepubliceerd. Honderddertig jaar later werden de brieven gepubliceerd die Huygens wisselde met Leibniz en L'Hopitâl (Uylenbroek 1833). Op initiatief van de Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen werden uiteindelijk alle toen bekende brieven van Huygens, vele teksten uit zijn manuscripten en de in druk verschenen werken uitgegeven in de 22 delen beslaande Oeuvres Complètes (1888-1950). Een deel van de papieren is door de editeurs herordend; daardoor wijkt de huidige indeling en nummering in belangrijke mate af van die uit 1716.

In de jaren 2003-2006 is de Huygenscollectie met financiële steun van de Stichting Academisch Erfgoed gerestaureerd. In 2004 is een tentoonstelling rond Huygens ingericht; hiervan is een webpresentatie beschikbaar.

Aanwijzingen voor de gebruiker

Beperkingen aan het gebruik

Regels die van toepassing zijn bij het raadplegen van dit materiaal kunnen worden gevonden op de website van de Universiteitsbibliotheek Leiden.

Citeerinstructies

Onderzoekers die naar deze collectie wensen te verwijzen dienen de volgende informatie te vermelden: Universiteitsbibliotheek Leiden, collectie Huygens. Naar afzonderlijke stukken moet als volgt worden verwezen: Leiden, UB, ms. HUG 45; etc.

Aanvraaginstructies

Het materiaal in deze collectie kan worden aangevraagd in de Leeszaal Bijzondere Collecties.

Toegang tot de collectie

Voor een overzicht van itembeschrijvingen zie Digital Collections. De brieven uit de collecties zijn toegankelijk via de Leidse brievencatalogus. Een inventaris door J. Yoder is in voorbereiding.

Verwant materiaal

Elders ondergebracht materiaal

Manuscripten en brieven van/aan Christiaan Huygens berusten in diverse instellingen, onder meer in Den Haag (Koninklijke Bibliotheek) en Londen (Royal Society). In de Oeuvres Complètes wordt bij de uitgegeven manuscripten en brieven steeds de huidige bewaarplaats aangegeven (helaas niet de signatuur).

Het Museum Boerhaave te Leiden beheert diverse instrumenten afkomstig van Huygens (o.m. lenzen, telescoop, slingeruurwerk, planetarium). Christiaan heeft na de dood van zijn vader, de Haagse diplomaat-dichter Constantijn Huygens , een aantal jaren in diens buitenverblijf Hofwijck te Voorburg gewoond, thans opengesteld als museum.

Literatuur

-	Andriesse, C.D., Titan kan niet slapen. Een biografie van Christiaan Huygens. Amsterdam 1993.
-	Boscha, J., in: Nieuw Nederlands biografisch woordenboek, dl. 1 (Leiden 1911), k. 1179-1186.
-	Bouwman, A. en K. Fletcher (eds.), Christiaan Huygens : facetten van een genie. Leiden 2004.
-	Catalogus compendiarius continens codices omnes manuscriptos qui in Bibliotheca Academiae Lugduno-Batavae asservantur pars 1 (Leiden 1932), XXIII.
-	Catalogus variorum et insignium in omni facultate et lingua librorum, praecipuè mathematicorum, politicorum, et miscellaneorum amplissimi ac nobilissimi viri Christiani Hugenii Zuylichemii [...] Quorum auctio habebitur Hagae-Comitis, in officina Adriani Moetjens. Hagae-Comitum 1695.
-	DBNL (auteur)
-	Geel, J., Catalogus librorum manuscriptorum qui inde ab 1741 Bibliothecae Lugduno Batavae accesserunt. Lugduni Batavorum 1852.
-	Huygens, Chistiaan, Oeuvres Complètes. Publ. par la Société Hollandaise des Sciences. Den Haag 1888-1950. 22 dln.
-	Huygens, Chr., Opuscula postuma, quae continent dioptricam; commentarios de vitris figurandis; dissertationem de corona & parheliis; tractatum de motu, de vi centrifuga; descriptionem automati planetarii. Ed. B. de Volder en B. Fullenius. Lugd. Batav. 1703.
-	Huygensweb, Universiteit Utrecht.
-	Leerintveld, A.M.Th., 'Ter goeder memorie van mynen naem. De nalatenschap van Constantijn Huygens', in: Soeticheydt des Buyten-levens. Leven en leren op Hofwijck. Ed. V. Freijser. Delft 1988, p. 96-115
-	Molhuysen, P.C., Bronnen tot de geschiedenis der Leidsche universiteit. dl. 4. 18 febr. 1682 – 8 febr. 1725 (Leiden 1920), p. 151-152, 58*-59* (verwerving), 183, 207-208, 311 (uitgave), 189, 249, 106*, 185* (instrumenten).
-	Molhuysen, P.C., Geschiedenis der Universiteits-Bibliotheek te Leiden. Leiden 1905, p. 47-48.
-	Senguerdius, W. [e.a.], Catalogus librorum tam impressorum tam manuscriptorum Bibliothecae Publicae Universitatis Lugduno-Batavae. Leiden 1716, p. 351-357.
-	Uylenbroek, P.J.(ed.), Christiani Hugenii aliorumque seculi XVII virorum celebrium Exercitationes mathematicae et philosophicae, ex MSS. in Bibliotheca Academiae Lugduno-Batavae. Fasc. I, Continens Chr. Hugenii, Leibnitii et Hospitalii epistolas mututas (Hagae Comitum 1833).
-	Yoder, J., ‘The Archives of Christiaan Huygens and his Editors’, in: M. Hunter (ed.), Archives of the Scientific Revoultion. The Formation and Exchange of Ideas in Seventeenth-Century Europe. Woodbridge 1998, p. 91-107.
-	Yoder, J., ‘The Letters of Christiaan Huygens’, in: Revue d’Histoire des sciences 56 (2003), p. 135-143.
-	Yoder, J.'The Huygens Manuscripts', in: Proceedings of the international conference 'Titan: from discovery to encounter', 13-17 April 2004, ESTEC, Noordwijk, The Netherlands. Noordwijk 2004, p. 43-54.

Gecontroleerde trefwoorden

Nederlandse basisclassificatie

• 30.01  = geschiedenis van de exacte wetenschappen

Dutch Basic Classification

• 30.01  = history of the exact sciences

Onderwerpen

• Natuurwetenschappen
• Sterrenkunde

Subjects

• Sciences, natural
• Astronomy

Personen

• Huygens, Christiaan 1629-1695

Persons

• Huygens, Christiaan 1629-1695