9

INLEIDING De Bataks op Sumatra hebben een eigen letterschrift. Het wordt nog maar weinig gebruikt; men schrijft nu meestal La tijns schrift. Geschreven werd op geprepareerde boombast, geklopte boombast, bamboe, rotan, been en papier. Een handschrift bestaande uit een harmonica-gewijs gevou wen strook geprepareerde boombast wordt hier met de Toba- Batakse naam pustaha aangeduid. Er zijn er ongeveer 200 in de bibliotheek. Handschriften op geklopte boombast zijn zeldzaam; de Leid- se Universiteit bezit er geen. Handschriften op been vindt men vaak in ethnografische collecties. Sinds kort is er lln in de Leidse Universiteitsbibliotheek. Verder zijn er stuk ken op bamboe geschreven en zeer veel teksten op papier. De meeste hiervan zijn door Bataks op Europees papier geschre ven in Bataks letterschrift, een deel door Bataks in Latijns schrift en enkele stukken zijn transcripties door Nederlandse kenners van het Bataks gemaakt naar, al of niet in de Univer siteitsbibliotheek aanwezige, originelen. De belangrijkste collecties Batakse handschriften in de Universiteitsbibliotheek zijn die van H.N.van der Tuuk en die van Ch.A.van Ophuijsen. H.N.van der Tuuk woonde van 1851 tot 1857 als afgevaardig de van het Nederlands Bijbelgenootschap in de Bataklanden, eerst te Sibolga en daarna te Barus, beide plaatsen aan de westkust van Sumatra. Hij deed tweemaal een reis naar het binnenland, de eerste maal naar Angkola, Mandailing en Si- pirok, de tweede maal bereikte hij als eerste Europeaan het Tobameer. Te Barus kwamen in Van der Tuuks tijd ook geregeld bewoners van Kelasen, een gebied waar een Dairi-Bataks dia lect gesproken wordt. Onder de stukken die Van der Tuuk in Bataks letterschrift heeft laten opschrijven en waarvan hij een klein gèdeelte in zijn Bataksch Leesboek heeft gepubli ceerd vindt men teksten in het Toba-, Mandailing- en Dairi- Bataks. Tot het Mandailings rekent hij ook de taal van Ang kola. Zijn spraakkunst en woordenboek gaan uit van het Toba- Bataks maar behandelen ook de andere dialekten. De door Van der Tuuk verzamelde pustaha's zijn bijna alle uit het Toba-