127

435

de onderwereld ; na zijn terugkomst wreekt de held zich op een of andere wijze over de onredelike eis. Dat deze trek oorspronkelik bij het verhaal behoort, maakt de Afrikaanse parallel, aangehaald bij De Vries p. 115, wel zeer waarschijnlik. Van de Indonesiese varianten is ze het duidelikst in het Tontemboanse verhaal van Tengker en Kawulusan, en in het Bataks treedt de antagonie van eigenaar en ontlener biezonder sterk op de voorgrond. Dit verklaart verschillende eigenaardigheden van de Batakse varianten, nl. het op de achtergrond treden van de tocht naar de onderwereld, zodat het gedeelte A geheel gewijzigd kan worden, de belangrijke plaats die de wraaknemingen (B en C) innemen, benevens de toevoeging van de episode D. Van wraakneming is geen sprake in f ; tooh begint hier de antagonie reeds bij de moeders van de beide helden, en duidelik is geformuleerd, dat Malijot de bijl terug eist en niets van vergoeding van de waarde wil weten. Ook in g wordt van geen wraak gesproken, maar hier is de hele tocht naar de onderwereld niets anders geworden, dan een van de vele pogingen van Kërekap ni Pane om zijn jongere broer te doden, een motief dat hier op dergelijke wijze is uitgewerkt als in no. 119 D en 138. In h is de hele tocht naar de onderwereld verdwenen. Si Sëlido wordt door zijn oom gemaand om de beitel terug te geven, die zijn vader vroeger geleend had. Hij kan deze niet vinden, tot de levensgeest van zijn vader in de gedaante van een wild zwijn hem de plaats meedeelt waar de beitel ligt. De geesten der gestorven verwanten verschijnen in de Batakse verhalen gewoonlik in de gedaante van een kiekendief. Dat het hier een wild zwijn is, herinnert nog aan de vorm van het verhaal, zoals die in het Toba’s bewaard is gebleven, i komt in vele opzichten met h overeen : Pambarbar Pande Ruma bouwt een fraai huis voor zijn broer Dungdang so Aloon, en daarna een nog fraaier voor zijn zoon Si Talagalang di Pahu. Daartoe leent hij van zijn broer een beitel, een bijl en een dissel. Voordat hij ze terug had kunnen geven stierf hij. Dungdang so Aloon eist de gereedschappen van Si Talagalang di Pahu terug, en dwingt hem, als hij ze niet vinden kan, het huis te ontruimen. Hij gaat naar het graf van zijn vader en ziet een gat in de grond, waardoor hij naar de onderwereld afdaalt. Daar ziet hij allerlei wonderlike zaken, tot hij eindelik bij zijn vader komt. Deze deelt hem mee, waar de gereedschappen liggen, maar beveelt hem tevens, na zijn terugkomst muziek te maken, opdat de geest van zijn vader in zijn moeder zou varen en zelf de gereedschappen aan de eigenaar terug zou geven. Dit gebeurt, en Si Talagalang en zijn moeder betrekken het huis weer. Hier is dus de tocht naar de onderwereld behouden, maar het doel is niet, daar het verloren voorwerp terug te vinden, doch de geest van den gestorven vader te raadplegen, h is nog iets verder gegaan en heeft dit raadplegen in de bovenwereld geplaatst, maar in het varken weer een oude trek behouden, j is een kortere redactie van i. Over de verwanten van ons verhaal buiten Indonesië zie men het artikel van Dr. De Vries. Dixon p. 215 wijst nog op een variant uit Japan en vestigt er de aandacht op, dat het verhaal ook op de Noordwestkust van Amerika bekend is. De onmogelike eis, een geleend voorwerp terug te geven nadat dit verloren geraakt of vernietigd is, komt ook voor in een verhaal van de Filippijnen (Fansler no. 5) en een van Ceylon (Parker no. 203). De list waardoor Si Sangmaima ontsnapt, het binden van een toorts aan de staart van een varken, heeft een parallel in Tontb. T. no. 37. Van de wraaknemingen behoort B reeds vanouds in ons verhaal thuis, zoals blijkt uit het Tontemboanse verhaal van Tengker en Kawulusan. Datzelfde kunnen we niet met zoveel zekerheid zeggen van C. Dit komt ook voor in