128

436

no. 188 Dï', en in no. 183 is het een zo natuurlike tegenhanger van het bedrog, door de smid tegen de tijferaar gepleegd, dat we geneigd zijn te menen, dat het daar in zijn oorspronkelik verband staat. De episodes D en E zijn als echt Batakse toevoegsels op ons verhaal te beschouwen. Ook Kawulusan in het Tontemboanse verhaal bezit tovermacht en doet daardoor de regenbui neerdalen, die zijn tegenstander verleidt, het blad van zijn pisang af te plukken. Maar in de Batakse varianten valt op de toverkunde van de held wel biezonder veel nadruk. Radja Këlewët stelt bij zijn vlucht uit het geesterijk een hele reeks van tovermiddelen op, en zo zijn ook de beelden, die Si Sangmaima bij de Aek Porsalinan plaatst, toverbeelden, de prototypen van de beelden waarmee nu nog de mensen de geesten op de vlucht jagen. Een strijd met tovermiddelen als in D komt ook voor in no. 218 en 247. In E is wel het sterkst de buitengewone tover macht van Si Sangmaima uitgedrukt: al de kunde van de Batakse datu’s is maar één blaadje van zijn toverboek, dat verder verbrand is. Ook buiten het verband van ons verhaal is Si Sangmaima als tovenaar bekend. Het woordeboek van Van der Tuuk geeft als andere vorm van de naam : Sangbaima, en zegt daarbij : eigennaam van een beroemden datu uit den ouden tijd. In Baima is het Sanskrit Bhima te herkennen. In de Oud- Javaanse Nawarutji wordt van deze bij uitstek populaire figuur onder de Pandawa’s een soort van tocht naar de onderwereld verteld, en het is niet onmogelik, dat dit de aanleiding is, waardoor Bhima bij de Bataks met de held van ons sprookje is vereenzelvigd (vgl. vdT. Kawi-Balin.-Ned. Wdb. IV p. 1041, waar o.i. een te direkt verband tussen ons verhaal en de Nawarutji wordt gelegd). In een pustaha van het Bataviaasch Genootschap (no. D 8) worden voor schriften gegeven voor het vervaardigen van een pagar (besohermmiddel) van Si Adji Sangbaima. De verschillende magiese tekeningen, die daarbij te pas komen, stellen Si Adji Sangbaima en zijn famielieleden voor. Er wordt gesproken van Batara Guru als grootvader van Si Adji Sangbaima ; zijn vader heet Tuan Sala di Purba ; deze heeft van zijn lievelingsvrouw zeven zoons, Si Radja di Holing na pitu sada ina ; Si Adji Sangbaima is de zoon van dé tweede vrouw. Zijn halfbroers zijn hem vijandig gezind. Verder wordt er gesproken van zijn zuster, Si Dajang Sintadoë, van een bruid, die hij eerst na zeven jaar, zeven maanden, zeven dagen en zeven nachten omzwervens verkreeg, en van verschillende schoonvaders. Dit alles doet meer denken aan het verhaal van Si Adji Marimbulu Bosi (no. 119) dan aan de twist van Si Sangmaima en Datu Dalu. Daar we van de ouderdom van het verhaal van IJzerhaar niets weten, is het niet uit te maken of ook hier Bhima met de held van een bestaand verhaal werd gelijkgesteld ; het zou ook mogelik zijn, dat Si Adji Marimbulu Bosi eerst later ontstaan is, waarbij dan flauwe herinneringen aan de figuur van Bhima zouden mee gewerkt hebben. Over de eigenaardige ontmoetingen in het geesteland, die in i voorkomen, zie no. 154. 111. Si Miskim. Inhoudsopgave boven blz. 39 ev. naar Cod. 3410 p. 219—222 ; Angkola. Andere voorbeelden van een tocht naar de onderwereld, waarin het gaat om het terughalen van verloren buffels, zijn ons niet bekend. — De vaak in de Batakse verhalen voorkomende trek, dat iemand of iets zo klein als een pinangnoot getoverd wordt, bijv. een man door de dochter van een geest, om hem tegen haar ouders te beschermen, of hem naar onder- of