63

371

De eigenaardige beschrijving van de eerste godheid vinden we gedeeltelik terug in de epitheta, die Arsenius Loembantobing geeft aan twee der leermeesters, van wie Si Adji Donda Hatahutan de toverkunst leerde. (Uitg. Volksl. no. 455 p. 38). Van een van hen heet het : die een span hoog was, wiens omvang zeven vadem was. We hebben hierin wel een naieve poging te zien om de onbeschrijfelike wonderlikheid, het boven alle afmeting verheven zijn van de godheid of de grote tovenaar aan te duiden. Een dergelijke toekenning van tegenstrijdige eigenschappen is niet ongewoon. In een Dajaks heldendicht wordt van eenzelfde huis gezegd, dat het lang en kort is (Ling Roth I p. 319, en vgl. de noot op p. 321). Op een heel ander geestelik niveau gebruiken mystici hetzelfde middel om het onbeschrijf bare aan te duiden ; „kleiner dan het kleine, groter dan het grote” is de atman (Kathopanisad 2, 20 en vgl. Deussen, Die Philosophie der Upanishads p. 135 ev.). Van een ander datu wordt gezegd : die leunt tegen de hariara sundung di langit. De verklaring van de naam van de hemelboom : Singkam mabarbar rnula ni sironsiton dari angin is niet gemakkelik. Het komt ons voor, dat de uitdrukking oorspronkelik thuis hoort in een versje luidend : Mula ni singkam mabarbar, mula ni padang matutung, sironsiton dori angin, mula ni portanggalan porbubuan, mula ni porhataan si djadihon porgulutan. (vgl. ook BL I, 226). Hiervan heeft alleen de laatste regel een duidelike zin : de oorsprong van het geding, dat leidt tot strijd. Als verklaring van deze uitdrukking wordt in no. 181 a de vertelling van het levende beeld (no. 103) gedaan. Van singkam mabarbar en padang matutung wordt daar echter een zeer gezochte verklaring gegeven : ten gevolge van het lange vergaderen werd van de singkambomen de bast afgeschraapt om die bij het vlees te nuttigen en verbrandde het gras op de vlakte. De voorlaatste regel van het versje bestaat klaarblijkelik slechts uit rijmwoorden op de laatste ; misschien is in het voorafgaande ook niet meer zin te zoeken. Door dit versje heeft singkam mabarbar dan de betekenis gekregen van een twistgeding, terwijl het volgens een aantekening van Dr. Winkler ook gebruikt wordt als uitroep bij een plotselinge ramp. Dat de uitdrukking ook in Dairi bekend is kan men zien uit de namen in het verhaal BL III, 260 ew., die alle aan het geciteerde versje ontleend zijn (vgl. BL IV p. 96). In no. 165 komt de voorstelling voor, dat midden op het eiland Sumatra een dichtbebladerde singkamboom groeit. Met het meer algemeen verbreide type van scheppingsverhalen stemmen de Batakse ook daarin overeen, dat vogels bij de schepping een grote rol spelen. Ook in de verwarde pogingen tot verklaring van het ontstaan der góden (A) is dit soms het geval. In m bestaat de taak van de ene oorspronkelike God met half-Maleise naam (de Batakse vorm van bumi is baumi) slechts in het namen geven aan drie van de ontstane vogels, van welke dan de gewone Batakse góden Mula Djadi, Batara Guru, Sori Mangaradja (gewl. Soripada), Mangalabulan en Asi-asi afstammen. Dit is het enige verhaal waarin over de oorsprong van Mula Djadi gesproken wordt; hij wordt daarbij vereenzelvigd met de haan van het haanorakel, welke anders met Batara Guru in verband gebracht wordt (zie Dr. Winkler’s vernuftige verklaring in Die Toba-Batak auf Sumatra p. 208). In de Karose verhalen is dit eerste gedeelte eenvoudig een genealogie der góden. In sommige der verhalen is het werk van de schepping min of meer in de magiese gedachtensfeer getrokken. Zo gebruikt Batara Guru in o tover formulieren om de door hem geschapen mensen levend te maken. Die zelfde Batara Guru is in het verhaal van de Halve (no. 113) geheel tot een hemels tovenaar geworden, en dit proces is in het door ons meegedeelde