170

478

toegevoegd. — De naam van de andere vogel, Djandji Mardjandjili, is het Maleise Mardjilin, de naam van de sprekende vogel in de Hikajat Bahram Sjah. De Maleise Hikajat Bajan Budiman, die aan het Batakse verhaal ten grondslag ligt, behoorde tot de groep, vertegenwoordigd door Brandes’ handschrift C, dat zich onderscheidt door een afwijkend lijstverhaal. Dit handschrift is te Barus voor Van der Tuuk gecopieerd. Maar ook elders was deze redactie gangbaar. Westenenk tekende het lijstverhaal op in West- Borneo (TBG 43 p. 161). Het is verwerkt in de ]av. Tjantri, zie Vreede, Cat. p. 309, Juynboll, Suppl. Cat. 11 p. 115, en in Atjeh is er een vorm van bekend, waarmee het Bataks meer in biezonderheden overeenstemt (TBG 57 p. 294 evv.). Dit lijstverhaal komt volgens Brandes, TBG 41 p. 442 n. niet in het Perzies voor ; het is echter wel van Voor-lndiese oorsprong, gelijk blijkt uit Parker no. 34 en de daar aangehaalde parallellen. In deze redactie is de bajan de vorst der papegaaien. Zo wordt ook de vogel Imbulu Man in het Batakse verhaal koning der vogels. Het verhaal, hoe hij daartoe gekozen wordt (D), wijkt af van de andere vertellingen, die daarover in Indonesië in omloop zijn (genoemd bij De Vries no. 75) ; het meest lijkt het nog op dat van Borneo (TBG 43 p. 159 evv.). De neushoornvogel en alle anderen worden n.1. om hun geluid afgekeurd (zie BL IV p. 177 s. v. pok), en eindelik wordt Imbulu Man gekozen verklaard. De Batakse verhalen volgen dan verder vrij getrouw het Maleise origineel, zoals ons dat uit de Atjehse traditie bekend is, tot het punt waar de arme man de vogel verkoopt. Deze arme man is er een jongen, die gewoonlik genoemd wordt Si Miskim, of dergel., evenals in het Atjehs. De list der bajans, om zich op de grond te laten ploffen, ontbreekt, terwijl in twee der redacties de strijd tegen de veelkoppige vogel, die ook als afzonderlik verhaaltje voorkomt (no. 57) is ingevlochten. Hetgeen dan volgt is echter geheel in de war geraakt. In het Maleise verhaal wordt de bajan verkocht aan een koopman. Terwijl deze op reis is, wil zijn vrouw een rendez-vous hebben met de prins van Jaman, maar de papegaai weerhoudt haar elke avond door een verhaal te vertellen, tot de koopman thuiskomt, waarna de papegaai wordt vrijgelaten. De verkoop aan een koopman vinden we nog in redactie c, waar echter van het vervolg zo goed als niets is overgebleven, g vertelt niets van de lotgevallen van de vogel na zijn verblijf bij Si Miskim. In de andere redacties komt hij in het bezit van een vorst, evenals in het Atjehs. Soms eist deze de vogel eenvoudig op, al of niet tegen vergoeding (Ii) soms koopt hij hem tegen een door den vogel zelf genoemden prijs (b), of wel de arme man geeft de goudschijtende vogel aan de koning als afdoening van een schuld (I3 ; hier wel invloed van het verhaal no. 185). Deze vorst heet, waar zijn naam genoemd wordt (a, b en d) Radja laman. Nu hebben de Batakse vertellers nog geweten, dat de vogel verhalen moest vertellen, maar aan wie en waarom, dat is hun ontgaan. Ze laten dus de verhalen eenvoudig aan de koning zelf vertellen. De vogel maakt hem eerst nieuwsgierig, door het verhaal aan te duiden, juist zoals de bajan tegenover de koopmansvrouw doet. Evenals de bajan de koopmansvrouw door zijn vertellingen van haar escapade afhoudt, houdt Imbulu Man de vorst in a van zijn werk af, met het gevolg, dat de vorst aan het eind volkomen geruineerd is, een straf voor zijn zelfverheffing en de verwaarlozing van zijn gevederde gast. Maar nadat hij nog een grondige les tegen de hoogmoed heeft gehad betert hij zijn leven, en de vogel brengt hem weer tot rijkdom. Anders in de boven meegedeelde redactie en in var. d. Daar laat hij de vorst, voor hij een verhaal vertelt, een groot aantal buffels slachten, en een geschenk aan Si Miskim geven, dien hij zo onrechtvaardig