13

321

bataksche Literatur (n.1. de oorspronkelik geschrevene) ist das Werk der datu und ihrer Lehrlinge, und wie aus der sich stereotyp wiederholenden Anrede an den Zauberlehrling hervorgeht, sind die Zauberbücher in erster Linie als dessen Kolleghefte gedacht. Vaak vinden we in de inleiding van zulk een pustaha de keten van overlevering genoemd, soms beginnend van een legendariese guru uit de oude tijd tot de schrijver van het exemplaar dat we voor ons hebben. We zien uit deze lijsten, dat vaak de amang boru, man van vaders zuster, als leraar in de toverkunst optrad, zoals we dit ook in verhaal no. 140 beschreven vinden. Verder kunnen we er uit leren, dat onderwijzer en leerling vaak in verschillende plaatsen woonden, en we krijgen zodoende een beeld van de uitwisseling van geestelike goederen, die tussen verschillende delen van het Batakland bestond. Zowel de leermeesters als de leerlingen trokken rond door het land, de eersten om hun kundigheden den mensen aan te bieden (laho tandang), de laatsten om bij een beroemd meester hun opleiding te voltooien en diens speciale kundigheden deelachtig te worden. De zeven rondtrekkende datu’s die in verschillende verhalen voorkomen x ) geven hiervan een goed denkbeeld ; van twee vrienden die er op uit trokken om een leermeester te zoeken vertelt verhaal no. 153. Aan het eind van de Angkolase djakka-djakka die in het tweede deel van het Bataksch Leesboek is opgenomen spoort de meester zijn leerling aan zich het spellen der letters goed eigen te maken, opdat hij kan gaan naar Toba om de rambu si porkas (het wichelen met het donderslagkoord) te leren ; daaruit zien we dat men ook buiten zijn eigen landschap de wijsheid ging zoeken. Uit dit drukke onderlinge verkeer is ook te verklaren, dat in de taal en spelling der pustaha’s vaak eigenaardigheden van verschillende dialekten door elkaar lopen, zodat het moeilik is op grond daarvan de afkomst te bepalen. Wanneer een Karo-Bataks leerling bij een meester in Toba diens pustaha’s afschreef, maakte hij daarvan geen vertaling, doch bracht er wel allerlei eigenaardigheden van zijn eigen dialekt in, zodat er een wonderlik mengsel ontstond. Uit deze mengtaal blijkt dat de Karo’se pustaka’s onder Tobase invloed staan, en naar het schijnt deze laatste weer onder Mandailingse, waaruit een verspreiding der kuituur van het zuiden naar het noorden zou volgen. Dit wordt door het schrift 1 2 ) en door sommige verhalen bevestigd. In de tijd van Van der Tuuk was echter reeds Toba het eigenlike middelpunt van de Batakse tover kunst ; de Mandailingse datu’s verstonden toen het Tobase dialekt ; in het zuiden begon de Islam steeds meer door te dringen. De inhoud der pustaha’s is door Dr. Winkler uitvoerig behandeld. 1 ) B.v. no. 5 o, 117. 2 ) Zie Tobasche Spraakkunst p. 80.