169

477

van de radja. Ze aten met hun vieren in een huis ; daarna stoeiden ze ; de meisjes schudden het huis te erg, het stortte in, ze stierven alle vier. J4. Dja Martuwa Mamora wil hem tot zijn dochter maken. Dan vertelt hij de geschiedenis van Dja Martuwa Mamora zelf, die zijn dochter wilde opeten. Ki. Om al deze verhalen te horen te krijgen had Dja Martuwa Mamora zoveel buffels moeten slachten en goud weggeven, dat zijn rijkdom op was. De vogel raadt een schip te zenden naar het eiland. De vogel Djandji Mardjandjili laat zich door de schepelingen vangen, houdt zich dood, en vliegt dan weer weg. Dit vertellen ze thuis, en naar dit voorbeeld houdt ook de vogel Imbulu Man zich dood, en vliegt weg als hij uit zijn kooi gelegd is. Dja Martuwa Mamora eist van Si Miskim zijn goud terug, maar deze verdedigt zich, verslaat de vorst en wordt diens opvolger onder de naam : Sutan Mangendjeng. Het kind dat God geeft moet men aannemen, of het een jongen of een meisje is. — Cod. 3407 p. 83—124 ; Angkola. a. Cod. 3418 p. 301—380 ; Toba. Inh. De Vries Volksv. II no. 184 : A2BCDEFGHI2J5-10.12K2. b. Cod. 3404 p. 171—252 = Cod. 3432 p. 1—53 ; Toba : A2 (maar veel korter CDEBGI2HJ15.10.8.17.K2. c. BL III p. 121—155 (het vervolg is no. 40) ; Dairi : BCDFGI2K3. d. OBT no. 35 (zie de voorrede ; het origineel in Bataks schrift is tans Cod. 5875): AsCDEGHIsJu-wKi. e. OBT no. 11 : AsCDGHhKi. f. Cod. 5882 no. 19 : A1CDGHI1K5. g. Cod. 5855 no. 26 : AsCDGH. h. Torsa- torsa no. 14 : F. i. Torsa-torsa no. 11 : Je. j. Cod. 5879 no. 6 : Ju. k. Uitg. Bat. Inst. no. 18 p. 52 evv. komt overeen met een deel van Jir,. Van der Tuuk heeft er reeds op gewezen (BL IV p. 80), dat dit verhaal een navolging is van de Maleise Hikajat Bajan Budiman, welke teruggaat op het Perziese Papegaaiboek. Daar de Bataks oorspronkelik geen papegaai kenden, hebben ze de naam niet begrepen ; het woord bajan is weggevallen, en van budiman is met een typiese volksetymologie gemaakt : imbulu man (uitgesproken met de klemtoon op de laatste lettergreep, dus als een samengesteld woord, Tob. Spr. p. 19). Dit man is opgevat als lan, veel (zoals uitdrukkelik in var. e gezegd wordt), en men heeft dus in deze naam gehoord : De vogel met velerlei veren. Daardoor is het verhaaltje ontstaan, dat de vogel oorspronkelik geen veren had, maar ze van de andere vogels heeft gekregen (motief C ; het is ook niet geheel ondenkbaar, dat hier een herinnering aan het verhaal van de geplukte papegaai, Hik. Bajan Bud. no. 1, heeft meegewerkt. Opmerking verdient echter, dat ook in een verhaal van de Toradja’s, Bar. Tor. III p. 444, een koning der vogels voorkomt, die van iedere vogel op aarde één veer heeft, zodat deze voorstelling toch niet uitsluitend uit Batakse volksetymologie verklaard zou moeten worden). Als versierde naam in de trant der pangaraksaon heet de vogel dan ook Naga Portumpuan (zie Dahnhardt, Natursagen III p. 86), Draak op wie zich vergaderen (n.1. allerlei veren), en in redactie d draagt hij de naam : Unggas Radja Ginuwat Kabong (naar de verteller zegt : omdat zijn vleugels bij elkaar gebracht waren), wellicht te vertalen : Vogel Vorst wiens vleugels (van anderen) genomen zijn (ginuwat voor binuwat). Om nu de oorsprong van het wonderlike vederloze wezen te verklaren (iets waartoe de Dairi’se verteller geen kans zag) zijn de verschillende inleidingen aan het verhaal