100

408

61. De Wandluis, de Kwartel, de Slang, de Hond en de Trommel stok gaan samen uit stelen, doden de eigenaar van het huis en verdelen de buit. — Cod. 5871 no. 11. a. Karo-Bataks : Si Katak Dildil. Joustra tekent hierbij aan : Een variant hiervan is Si Laneng-lanëng. Dit zijn de enige ons bekende volledige Batakse varianten van het zeer verbreide verhaal, dat uitvoerig behandeld is door A. Aarne in FFC no. 11. We vinden er echter nog een spoor van in een redactie van het Toverring- verhaal (no. 70 a) ; als de hond en de kat er op uit gaan om de ring terug te winnen verzekeren ze zich de hulp van een sprinkhaan en een kwartel. De sprinkhaan kittelt de man in zijn neus terwijl hij slaapt (zoals anders in dit verhaal meestal de muis). De man niest, de ring valt uit zijn mond , de kat loopt er mee weg. De man wordt wakker ; hij wil het vuur aanblazen ; de kwartel waait hem as in het gezicht. Als hij de trap af wil gaan bijt de hond hem. — Var. uit Indonesië bij De Vries no. 24, en jav. MNZ 67 p. 135. In de 7e var. bij De Vries stuift het loophoen met as ; de garnaal wordt er rood als in ons no. 62. 62. De Mier, de Slak, de Stinkkever en de Garnaal. — Inhouds opgave blz. 31 naar Cod. 3413 p. 141—148 ; Toba. a. Djalembang Gunung Doli, Surat Parsipodaan no. 16 : Mier trouwt met Waterslak, hun kind is een Garnaal. Mier gaat veld aanleggen, Garnaal brengt hem eten, krijgt warme jus over zich heen, wordt rood en sterft. Mier trekt van de honger zijn gordel stijf aan. Slak slaat zich uit rouw over Garnaal zo, dat haar inhoud er uit komt en ze sterft. Tot dusver alleen van Selebes, Sangir en Talaut bekend ; zie De Vries no. 30. Een verhaaltje van de Filippijnen, dat er enigszins mee overeenkomt is Fansler no. 76. Misschien is het door Elshout, De Kënja-Dajaks p. 515 genoemde verhaaltje „tei ioe sëngoejoen” ook een variant. Ook in Grimm no. 30 valt een klein dier in een kookpot en rouwen anderen daarover op biezondere manier. Samenhang is echter op grond van het tans aanwezige materiaal (zie Bolte-Polivka I p. 294 ev.) nog niet aan te tonen. III. Mensen en Dieren. In no. 63—69 is de aanraking tussen mensen en dieren van vijandige aard. Daarop volgen (70—77) de verhalen, die vertellen van hulp door dieren aan mensen bewezen, meestal uit dankbaarheid omdat de mens hun leven gered heeft. Elders (bijv. no. 188 D) helpen dieren de held, op voorwaarde dat hij nooit een hunner soortgenoten doden zal. In no. 77 is de hulp, door de Muizen koning aan Si Bunga Ihur bewezen, niet het hoofdmotief, maar we hebben het hier geplaatst omdat een der varianten tevens een overgang vormt naar de volgende groep, waarin een dier of plant voorkomt, die zich later als mens onthult. Dit is het geval in de meeste der verhalen over huwelik en verwantschap tussen dieren en mensen (78—88). No. 82 behoort alleen in de Dairi’se redactie hiertoe, maar uit de Atjehse variant blijkt, dat het huwelik van de vrouw met een dier ook elders in dit verhaal voorkomt. In no. 83 trouwt een meisje met een orang oetan, die ook zonder gedaante verwisseling reeds als een soort halve mens geldt. No. 88, waar mensen uit dieren ontstaan, vormt een overgang tot no. 89—94, waar het omgekeerde het geval is.