ix

Inleiding

De betekenis van Komelis Heiko Miskotte is in de moderne theologie op tal van punten te herkennen. Zijn publicaties, lezingen en preken hebben velen binnen en buiten Nederland diepgaand beïnvloed. De vanzelfsprekendheid waarmee hij de schone kunsten en in het bijzonder de literatuur en de muziek als inspiratiebronnen voor het geloof aanwendde, maakte school. Zijn uitgesproken interesse voor het jodendom had een hernieuwde verdieping in het joodse geloof van christelijke zijde tot gevolg. De theologische reflectie ging bij Miskotte altijd gepaard met pastorale zorg. Hij bedreef nooit de theologie om de theologie maar ten bate van een beter ver staan van de tijdgeest. Het duidelijkst kwam dit tot uiting in de houding van Miskotte ten opzichte van het nationaal-socialisme. Ruim voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog begreep hij de portée van de jodenvervolging en riep op tot verzet. Komelis Heiko Miskotte werd geboren in 1894 te Haarlem. Hij studeerde theologie te Utrecht en werd achtereenvolgens predikant der Nederlandse Hervormde Kerk te Kortgene, Meppel, Haarlem en Amsterdam. In 1932 promoveerde hij op een proef schrift over Het wezen der Joodsche Religie. Vanaf 1945 was Miskotte kerkelijk hoogleraar te Leiden. In 1959 ging hij met emeritaat. Hij overleed in 1976 te Voorst. Aan het leven en het veelzijdige oeuvre van Miskotte zijn inmiddels tal van publi caties gewijd. De Dr. K.H. Miskotte-Stichting heeft zich tot doel gesteld de kennis van het gedachtengoed van Miskotte te bevorderen, met name door het uitgeven van zijn werken en het verzamelen van studies over zijn werk. Wij volstaan hier met een overzicht van de reeds door deze Stichting uitgegeven delen van het Verzameld werk van Dr. K.H. Miskotte en met een korte bibliografische lijst. Het archief van Miskotte werd in 1981 door de Miskotte-Stichting aan de zorgen van de Leidse Universiteitsbibliotheek toevertrouwd. De toenmalige (voorlopige) orde ning heeft lange tijd dienst gedaan en werd herhaaldelijk van correcties en toevoe gingen voorzien. Dankzij de vasthoudendheid van Ds. P. Kloek werden met name de preken goed op orde gebracht terwijl de correspondentie met grote nauwkeurigheid door Mevrouw H. Breebaart-Miskotte werd voorbewerkt. Naar aanleiding van een oproep van de Miskotte-Stichting schonken diverse correspondenten van Miskotte brieven die zij van hem hadden ontvangen. Zo werd de collectie voortdurend met belangwekkend materiaal verrijkt en bleef ze in beweging. Thans heeft het archief een omvang van vijftien meter bereikt.