vii

Woord vooraf

‘O Herr Miskotte, was sind Sie für ein Mensch!’ Zo sluit Karl Barth op 13 april 1939 zijn brief aan Miskotte af. Een verzuchting? Een vermaning of bemoediging? Wat het ook zij, zij weerspiegelt treffend de complexe verhouding tussen de twee con geniale theologen en toch zo verschillend geaarde naturen. Barth, de man van sys tematische contractie en concentratie, van het entweder-oder. Miskotte de man van intuïtieve distractie en dispersie, van het enerzijds en anderzijds. Barth, de man die voor alles zonder omzien voortgaat, voor wie elke dag alles weer nieuw is. Miskotte, de man van het niet aflatend reflecteren, die vooral verwijlt bij de problematiek van het bestaande. Daarvan getuigen ook de aantekeningen van een gesprek tussen Miskotte en de Utrechtse kerkhistoricus Maarten van Rhijn. Dit tweegesprek vond plaats op 22 februari 1935, in de pauze van een college van Barth te Utrecht. Miskotte, de bewo gen medestander van Barth, kreeg het zwaar te verduren van Van Rhijn. Deze had zich gestoord aan Barths al te vereenvoudigende scheppingsleer en toonde zich ronduit teleurgesteld. Miskotte was hierover ‘ontsteld’, en raakte zelfs ‘in volkomen verlegenheid’ toen zijn gesprekspartner hem lachend toewierp ‘laat naar je kijken!’. Met grote acribie heeft Miskotte dit alles genoteerd, in de vorm van een waar rol lenspel van ‘M’ en ‘ik’, zijn emoties tussen haakjes vastleggend. De vermaning aan het slot onderzoek jezelf naarstig’ is ontegenzeggelijk gericht tot Van Rhijn, maar toch evenzeer tot hemzelf. Dergelijke aantekeningen zijn de vruchtbare vondsten die men in het Miskotte- archief kan doen en die een welkome aanvulling zijn op het gepubliceerde werk. Met voldoening bieden we derhalve de inventaris van dit rijke archief aan. Onze dank en waardering gaat uit naar mevrouw dr. Christiane Berkvens-Stevelinck, con servator moderne handschriften van de Leidse Universiteitsbibliotheek, die met veel toewijding en volharding aan deze publicatie heeft gewerkt. Moge de inventaris bij dragen tot nader onderzoek naar het buitengemeen veelzijdige werk van de uitzon derlijke Miskotte. drs. RW.J.L. Gerretsen Bibliothecaris der Rijksuniversiteit